جواب : خداوند در آيات زيادى از قرآن احكام فرعيّه را مخاطب به « الَّذِينَ آمَنُوا » * آورده است ، با اين كه همه مكلّف هستند ، چون كسانى كه گوش مىكنند مؤمنين هستند و ديگران گردن كش و مخالفند . به عنوان مثال در سورهء بقره پنج آيه است كه احكام فرعيّه را با « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » * بيان مىكند : 1 - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ » « 1 » صلاة منحصر به الذين آمنوا نيست . 2 - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تُبْطِلُوا صَدَقاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَ الْأَذى » « 2 » ابطال صدقه منحصر به مؤمنين نيست . 3 - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى » « 3 » قصاص منحصر به مؤمنين نيست . 4 - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا تَدايَنْتُمْ بِدَيْنٍ إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى فَاكْتُبُوهُ » « 4 » دستور كتابت دين منحصر به مؤمنين نيست و همه مخاطب به اين خطاب هستند . 5 - « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ » « 5 » صوم كه از احكام فرعى است منحصر به مؤمنين نيست و همه به آن مكلّفند . اين پنج نمونه از سورهء بقره است ؛ موارد ديگرى هم در اين سوره و سوره‌هاى ديگر وجود دارد . پس اين قرينه بر جملهء خبريّه بودن نيست و ممكن است جملهء انشائيه باشد و خطاب به مؤمنين به اين جهت باشد كه آنها گوشى شنوا دارند . شاهد دوّم : اگر قائل شويد كه جمله انشائيّه است بايد قائل به دو چيز حرام شويد : 1 - زن دادن به زانى حرام است . 2 - ازدواج با زانيه حرام است . در حالى كه زن دادن به زانى را حرام ندانسته و فتوا نداده‌اند ، پس ناچاريم به جهت وجود اين قرينه حمل بر كراهت كنيم . معناى اين كلام صاحب جواهر اين است كه انشائيه است ولى تنزيهيّه ( كراهت ) . جواب : ما قائل به حرمت مىشويم و آن قسمت كه به آن فتوا داده نشده ( زن دادن به زانى حرام است ) با استثنا خارج مىكنيم و در مقابل صاحب جواهر كه قرينه‌اى بر كراهت آورده مىگوييم قرينه‌اى بر حرمت داريم و آن تعبير « أَوْ مُشْرِكَةً » است ، چون زن گرفتن از مشركان و دختر دادن به آنها حرام و حرمت آن قطعى است ، پس اين قرينه بر حرمت است و لعلّ قرينهء حرمت قوىتر از قرينهء كراهت باشد . بعضى از مفسّران اهل سنّت معتقدند كه آيه دلالت بر حرمت دارد ، ولى منسوخ است به آيهء « وَ أَنْكِحُوا الْأَيامى مِنْكُمْ » « 6 » كه عام است و شامل همه مىشود ، فرقى نمىكند زانى يا زانيه باشد . جواب : دو جواب مىدهيم : 1 - دنبالهء آيه مىفرمايد « وَ الصَّالِحِينَ مِنْ عِبادِكُمْ وَ إِمائِكُمْ » كه با اين قيد زانى و زانيه خارج مىشود . 2 - إذا دار الامر بين النسخ و التخصيص ، تخصيص مقدم است چون تخصيص كثير و نسخ كم است ، پس از آيه استفادهء حرمت بعيد به نظر نمىرسد . 67 ادامهء مسألهء 18 . . . . . 14 / 11 / 82 يك روايت در مورد تفسير آيه داريم و از آن استفاده مىشود كه آيه دلالت بر كراهت دارد و اگر روايت از نظر سند و دلالت درست باشد ، آيه را تفسير مىكند . * . . . عن محمد بن اسماعيل ( ابن بزيع و سند خوب است ) قال : سأل رجل أبا الحسن الرضا عليه السلام و انا أسمع عن رجل يتزوج المرأة متعة و يشترط عليها أن لا يطلب ولدها الى أن قال : فقال : فلا ينبغى ( ظاهراً كراهت است ) لك أن تتزوّج الّا بمؤمنة أو مُسلمة ( اين تعبير كارى به بحث ما ندارد ولى نسخه بدل آن « مأمونه » و معناى آن مأمون از فجور است كه در اين صورت شاهد بحث ماست ولى كدام نسخه قابل ترجيح است ؟ نسخه بدل بهتر است ، چون ذيل روايت كه استدلال به آيهء شريفه است با « مأمونة » سازگار است ) فإنّ اللَّه عزّ و جلّ يقول الزَّانِي لا يَنْكِحُ إِلَّا زانِيَةً . . . ( استدلال ذيل روايت به آيه نشان مىدهد كه صدر روايت هم مأمونة است ) . « 7 » در مجموع روايت قرينهء بر استفادهء كراهت از آيه است ، البتّه فقط بايد در مورد زانيه حمل بر كراهت كنيم چون مشركه قطعاً حرام است . روايات : روايات چند گروه است كه بعضى نهى مىكند و بعضى اجازه مىدهد و بعضى در مشهورات بالفجور نهى مىكند . همان گونه كه آيه عام بود و نكاح دائم و موقّت را شامل مىشد روايات هم عام است .

--> ( 1 ) آيهء 153 سورهء بقره . ( 2 ) آيهء 264 سوره بقره . ( 3 ) آيهء 178 سورهء بقره . ( 4 ) آيهء 281 سورهء بقره . ( 5 ) آيهء 183 سورهء بقره . ( 6 ) آيهء 32 سورهء نور . ( 7 ) ح 1 ، باب 8 از ابواب متعه .